Goed of fout reservaat?

Stel jezelf de volgende vijf vragen om erachter te komen of het reservaat dat je wilt gaan bezoeken een goede plek is voor de olifanten die er leven. Er zijn natuurlijk uitzonderingen waar je rekening mee moet houden, maar deze richtlijnen helpen je in ieder geval goed op weg om een weloverwogen keuze te maken:

  1. Zijn er baby olifantjes aanwezig?
    Goede reservaten hebben geen fokprogramma. Besef dat het fokken met baby olifantjes in gevangenschap niets te maken heeft met conservatie of het redden van de soort. Vraag aan een reservaat of ze een fokprogramma hebben. Zo ja, ga er dan niet naar toe. Een fokprogramma is onderdeel van het probleem ”olifanten toerisme” en niet de oplossing. Het is bijvoorbeeld in Thailand nog nooit voorgekomen dat baby olifanten gefokt in gevangenschap op volwassen leeftijd in het wild zijn uitgezet. Baby olifantjes zijn vooral heel leuk en, begrijpelijk, erg in trek bij toeristen.
    Er zijn natuurlijk uitzonderingen: het kan zijn dat een olifant zwanger was of een kalf had ten tijde van haar redding en aankomst in het reservaat, of dat er door het leven in relatieve vrijheid binnen een reservaat toch ruimte is ontstaan voor een natuurlijke bevruchting. Goede reservaten zullen er alles aan doen om geslachtsrijpe dieren bij elkaar weg te houden zodat er geen baby olifanten in gevangenschap worden geboren en hoeven op te groeien.
  2. Worden de olifanten getraind?
    Zie je olifanten kunstjes doen? Een schilderij maken? Mag je op de olifant rijden of zitten? Olifanten zijn van nature niet onderdanig of tam, maar wild. Olifanten leren onnatuurlijke houdingen of kunstjes door middel van negatieve trainingsmethodes: straffen met pijn. Een olifant gaat niet voor een banaantje op zijn voorpoten staan. Daar kan ze nota bene onvruchtbaar van worden. Voorbeelden van negatieve trainingsmethodes zijn: slaan met stokken, verwonden met scherpe voorwerpen zoals messen, haken en spijkers, geen eten en drinken geven, beperken in bewegingsvrijheid en het scheiden van moeder en kalf.
    Goede reservaten laten hun olifanten in een omgeving leven die zo wild en natuurlijk mogelijk is. De olifant kan zelf bepalen of hij interactie wil met mensen en wanneer hij dat wil. Mocht een olifant dat niet willen dan moet het mogelijk voor hem zijn om weg te lopen, afstand te nemen of zich terug te trekken in de beschutting van het bos, de natuur.
  3. Is er genoeg ruimte voor de olifanten?
    Is er genoeg ruimte voor de olifant om zijn natuurlijk gedrag te laten zien? Kan hij rennen, spelen, zwemmen en contact maken met soortgenoten op momenten dat hij dat wil? Lijkt de omgeving zoveel mogelijk op de omgeving van een olifant in het wild?
    En kijk ook naar zijn onderkomen voor de nacht. Die hoort schoon te zijn. Als de olifant aan een ketting staat, kijk dan met hoeveel poten de olifant vast staat. Een goed reservaat zal een olifant aan één poot vastzetten aan een lange ketting en alleen als het echt nodig is.
  4. Is er veel interactie tussen de mahout en de olifant?
    Een goede mahout laat zijn olifant zo veel mogelijk zijn eigen gang gaan en stuurt hem alleen aan als dat nodig is, om bijvoorbeeld gevaar of verwondingen te voorkomen. Een mahout die ‘vastgeplakt’ zit aan zijn olifant, constant interactie heeft, continu de oorlel vasthoudt of de haak gebruikt om de olifant in bedwang te houden, is geen goede mahout, maar houdt het dier onderdanig en onder controle.
    Goede reservaten en mahouts laten hun olifanten zo natuurlijk en wild mogelijk leven.
  5. Mag je de olifanten aanraken?
    Ook hierin zijn uitzonderingen. Er leven nu eenmaal olifanten in goede reservaten die graag bij mensen zijn en ze op eigen initiatief zo nu en dan opzoeken. Wordt een olifant echter beperkt in zijn bewegingsvrijheid omdat er bijvoorbeeld veel mensen om hem heen staan die hem mogen aanraken of wassen, of wordt de olifant gedwongen tot contact met mensen, dan is dat niet goed. Dit is geen natuurlijk gedrag voor het dier. Je doet vooral jezelf er een groot plezier mee, de olifant beslist niet.
    Reservaten waar bewust interactie is tussen baby olifantjes en mensen is een no-go. Baby olifantjes die geaaid en geknuffeld mogen worden, en waarmee gespeeld mag worden zoals met een huisdier, is onacceptabel. Dit is niet in belang van het dier. De moeder olifant hoort bij haar baby te zijn om het te kunnen beschermen, als zij op afstand wordt gehouden dan is dat niet goed. Zij zal vanuit een natuurlijk instinct bij haar jong willen zijn en het willen beschermen. Dat zij hierin onverschillig lijkt of het contact tussen haar baby en mensen gelaten toelaat, komt omdat zij een gebroken dier is en onderdanig is aan haar mahout.
    Een goed reservaat laat het jong bij zijn moeder en kudde, en laat het zijn eigen gang gaan.


Gebruik je gezonde verstand

De belangrijkste vraag is of de olifanten gelukkig zijn. Dit is natuurlijk moeilijk voor ons om te bepalen. Kijk vooral naar hun lichamelijke en mentale welzijn. Olifanten horen niet mager te zijn en geen (verse) wonden te hebben die niet verzorgd worden. Zij horen onbeperkt toegang te hebben tot voedsel en water. Olifanten horen mentaal uitgedaagd te worden. Ze moeten kunnen spelen met voorwerpen zoals autobanden, interactie kunnen hebben met soortgenoten of vrij het terrein kunnen verkennen waar ze leven.

Mocht je een olifant steeds dezelfde beweging zien maken zoals waven met zijn kop of schoppen naar achteren met één van zijn poten, dan kan dit stereotype gedrag zijn wat een vorm van stress is.

Er zijn tegenwoordig veel reservaten die zich eco toerisme noemen, zeggen dat ze aan conservatie doen of dat ze de dieren hebben gered uit vreselijke omstandigheden. Dit is echter vaak niet het geval. Wees hiervan bewust en probeer alleen de oprecht goede reservaten te bezoeken en ondersteunen. Heb je ergens geen goed gevoel bij, vertrouw hier dan op en bezoek het reservaat niet.
Voor meer achtergrond informatie kun je mijn visie op olifanten toerisme lezen.